دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین‌المللی سوره با همکاری معاونت پژوهشی، در نشست کرسی ترویجی شماره ۵۵ به موضوع بررسی تأثیر تکنیک «اسپیس سینتکس» بر تحولات ساختار فضایی تهران و طرح‌های توسعه محور پیاده پرداخت.

به گزارش روابط‌عمومی دانشگاه بین‌المللی سوره، در راستای ترویج پژوهش‌های کاربردی در حوزه شهرسازی، روز دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵، نشست کرسی ترویجی شماره ۵۵ با عنوان «بررسی تحولات ساختار فضایی شهر تهران و تأثیر طرح توسعه محور پیاده بر آن با استفاده از تکنیک اسپیس سینتکس» برگزار شد. این نشست با مدیریت دکتر عارف منادی، با ارائه پژوهشی از دکتر لیلا مقیمی و با حضور دکتر اصغر محمدمرادی در جایگاه ناقد علمی، مورد بحث و بررسی متخصصان قرار گرفت.

تبیین ضرورت تحلیل ساختاری در برنامه‌ریزی شهری

در بخش نخست نشست، ضمن خوشامدگویی به حاضران، بر اهمیت مطالعات ساختار فضایی در مدیریت شهری تأکید شد. دکتر لیلا مقیمی در ارائه خود، با طرح یک پرسش بنیادین، پرسش از قابلیت تبدیل هر معبری به محور پیاده را مطرح کرد. وی خاطرنشان کرد که تصمیم‌گیری برای پیاده‌محور کردن معابر نباید تنها به ملاحظات کالبدی و ظاهری (مانند کف‌سازی و مبلمان شهری) محدود شود؛ بلکه نخستین گام، تحلیل جایگاه آن معبر در «استخوان‌بندی اصلی» و ساختار فضایی شهر است.

رویکرد «اسپیس سینتکس»؛ ابزاری برای پیش‌بینی حیات شهری

دکتر مقیمی با معرفی تکنیک «اسپیس سینتکس» (Space Syntax) به عنوان روشی کلیدی در تحلیل ساختار فضایی، توضیح داد که این رویکرد چگونه امکان تحلیل میزان پیوند، دسترسی‌پذیری، انسجام فضایی و الگوهای حرکت عابران را فراهم می‌کند. وی تأکید کرد که بهره‌گیری از این روش، مدیران شهری را قادر می‌سازد تا پیامدهای مداخلات کالبدی را پیش از اجرا، با دقت علمی ارزیابی و پیش‌بینی کنند.

تحلیل تاریخی و گسست‌های کالبدی در بافت تهران

بخش دیگری از این پژوهش به بررسی سیر تحول ساختاری تهران از دوران صفوی و قاجار تا پهلوی اختصاص داشت. تحلیل نقشه‌های تاریخی نشان داد که توسعه‌های گسترده و خیابان‌کشی‌های دوران پهلوی، اگرچه تغییرات کالبدی ایجاد کرده، اما در بسیاری از موارد موجب گسست در ساختار ارگانیک و سلسله‌مراتبی بافت تاریخی شده است. مدل‌سازی‌های فضایی ارائه شده در این نشست نشان داد که برخی از این مداخلات، علیرغم افزایش دسترسی، منجر به کاهش یکپارچگی محله‌ها و ایزوله شدن بخش‌های ارزشمند بافت تاریخی شده‌اند.

ارزیابی موردی: از خیابان هفده شهریور تا مدل‌سازی‌های فضایی

در بخش عملیاتی پژوهش، طرح پیاده‌محور شدن خیابان هفده شهریور مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌های تحقیق نشان داد که موفقیت طرح‌های پیاده‌محور مستقیماً با جایگاه آن‌ها در ساختار اصلی شهر در ارتباط است. با مقایسه محورهایی نظیر پانزده خرداد، سپهسالار و هفده شهریور، مشخص گردید محورهایی که در امتداد ساختار تاریخی و استخوان‌بندی اصلی شهر قرار دارند، ظرفیت بالاتری برای تبدیل شدن به پیاده‌راه‌های موفق دارند.

در جمع‌بندی، ارائه‌دهنده بر ضرورت انجام مدل‌سازی و شبیه‌سازی ساختار فضایی پیش از اجرای هرگونه مداخله در بافت‌های تاریخی تأکید کرد.

نقد و بررسی؛ ضرورت نگاه راهبردی در مدیریت شهری

در پایان نشست، دکتر اصغر محمدمرادی ضمن ستایش دقت روش‌شناسی این پژوهش، بر اهمیت تدوین سیاست‌های کلان و راهبردهای بلندمدت در مدیریت شهری تأکید کرد. وی با اشاره به اینکه فقدان برنامه‌ریزی راهبردی از عوامل اصلی ناکامی برخی مداخلات شهری است، خواستار توجه جدی مدیران و برنامه‌ریزان به نتایج مطالعات علمی و تحلیل‌های فضایی پیش از اتخاذ تصمیمات اجرایی شد.

این نشست با تأکید بر نقش مطالعات علمی در ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌های شهری و حفظ اصالت بافت‌های تاریخی به پایان رسید.